Bioróżnorodność – co to jest i dlaczego jej bronimy

Definicja bioróżnorodności – czym jest różnorodność biologiczna?

Bioróżnorodność to zróżnicowanie życia na poziomie genów, gatunków i ekosystemów; Konwencja o Różnorodności Biologicznej z Rio de Janeiro z 1992 r. nadała jej definicję prawną, a IPBES ocenił w 2019 r., że około 1 milion gatunków może być zagrożonych wyginięciem.

Z mojej praktyki dydaktycznej wynika, że uczniowie najszybciej rozumieją to pojęcie, gdy porównają Puszczę Białowieską z równą, jednowiekową monokulturą sosnową. W pierwszym przypadku widzą warstwy lasu, martwe drewno, grzyby, owady, ptaki i duże ssaki. W drugim – prostszy układ, mniej nisz i mniejszą odporność na suszę, wiatr lub szkodniki.

Co to jest bioróżnorodność?

Bioróżnorodność to całe zróżnicowanie form życia, obejmujące organizmy, ich geny, siedliska oraz relacje ekologiczne między nimi. Nie oznacza tylko liczby gatunków. Bogactwo gatunkowe jest jednym wymiarem, obok zmienności genetycznej i różnorodności ekosystemów.

• Poziom genetyczny – populacja z dużą pulą genów łatwiej przetrwa choroby, suszę i zmianę temperatury.
• Poziom gatunkowy – las z dzięciołami, grzybami, bukami i chrząszczami ma więcej powiązań niż uboga plantacja.
• Poziom ekosystemowy – torfowisko, rzeka, łąka i las tworzą różne siedliska przyrodnicze.
• Zależności troficzne – zniknięcie zapylacza, drapieżnika lub grzyba mikoryzowego może uruchomić efekt kaskadowy.
• Wymiar edukacyjny – bioróżnorodność szkoła podstawowa najlepiej ćwiczy przez obserwację lokalnego parku, gleby i owadów.

Skąd pochodzi definicja różnorodności biologicznej?

Formalna definicja pochodzi z CBD z 1992 r., a pojęcie biodiversity spopularyzował biolog Edward O. Wilson w 1988 r. CBD rozumie różnorodność biologiczną szeroko: jako zmienność organizmów lądowych, morskich i słodkowodnych oraz zespołów ekologicznych, których są częścią.

„Parafraza definicji: różnorodność biologiczna obejmuje zmienność w obrębie gatunków, między gatunkami oraz między ekosystemami.” — Konwencja o Różnorodności Biologicznej, 1992

Ile gatunków żyje na Ziemi?

Nie znamy dokładnej liczby gatunków na Ziemi; ostrożne szacunki mówią o około 8,7 mln gatunków eukariotycznych, a po uwzględnieniu mikroorganizmów zakres może rosnąć znacznie wyżej. Naukowo opisano około 1,8 mln gatunków, więc ogromna część życia nadal pozostaje poza podręcznikami.

To zdanie dobrze streszcza sens obrony przyrody: bioróżnorodność jest biblioteką życia, której większości tomów jeszcze nie przeczytaliśmy.

Jakie są trzy poziomy bioróżnorodności?

Trzy poziomy bioróżnorodności to różnorodność genetyczna, gatunkowa i ekosystemowa; razem opisują odporność populacji, bogactwo organizmów oraz mozaikę siedlisk. Ten podział stosuje biologia ochrony, edukacja przyrodnicza i dokumenty CBD, bo sama liczba gatunków nie wyjaśnia stabilności ekosystemu.

Czym jest różnorodność genetyczna?

Różnorodność genetyczna to zróżnicowanie genów i alleli wewnątrz jednego gatunku, które decyduje o odporności populacji na choroby, pasożyty i zmiany klimatu. Dobrym przykładem jest żubr europejski: odbudowano go z bardzo małej puli założycielskiej, dlatego monitoring genetyczny ma tu znaczenie praktyczne.

• Żubr europejski – mała pula genetyczna zwiększa wagę planowanej hodowli zachowawczej i wymiany osobników.
• Banan Gros Michel – choroba wywołana przez Fusarium oxysporum pokazała ryzyko upraw opartych na jednej odmianie.
• Odmiana Cavendish – zastąpiła Gros Michel, lecz podobna jednorodność nadal oznacza podatność na patogeny.
• Populacje roślin łąkowych – większa zmienność genetyczna poprawia szanse przetrwania suszy i koszenia.
• Hodowla zwierząt – chów wsobny obniża płodność, odporność i przeżywalność młodych.

Jak mierzymy różnorodność gatunkową?

Różnorodność gatunkową mierzymy przez bogactwo gatunkowe oraz równomierność udziału gatunków, a w badaniach używa się m.in. wskaźników Shannona-Wienera i Simpsona. Dwie łąki mogą mieć po 20 gatunków, ale jeśli na jednej dominuje jeden gatunek trawy, ich wartość ekologiczna będzie inna.

Czym jest różnorodność ekosystemów?

Różnorodność ekosystemów to zróżnicowanie siedlisk, takich jak lasy, torfowiska, łąki, rzeki, jeziora, wydmy i rafy koralowe. W Polsce dobrze pokazują ją ekosystemy Polski – rodzaje i charakterystyka, bo na niewielkim obszarze są góry, wybrzeże, doliny rzeczne i lasy nizinne.

Poziom	Co opisuje	Przykład	Dlaczego ma znaczenie
Genetyczny	Zmienność genów w populacji	Żubr europejski	Warunkuje odporność i rozród
Gatunkowy	Liczbę i udział gatunków	Łąka z wieloma zapylaczami	Stabilizuje sieć pokarmową
Ekosystemowy	Mozaikę siedlisk	Torfowisko, las, rzeka	Podtrzymuje obieg wody i materii

Najkrócej: trzy poziomy bioróżnorodności pokazują, czy życie w danym miejscu jest tylko liczne, czy także odporne i funkcjonalnie złożone.

Dlaczego bioróżnorodność jest ważna dla człowieka i planety?

Bioróżnorodność jest ważna, bo zapewnia żywność, czystą wodę, zapylanie, leki, żyzne gleby i regulację klimatu. IPBES wskazuje zapylanie i stabilność ekosystemów jako podstawę bezpieczeństwa ludzi, a Costanza i współautorzy oszacowali w 2014 r. wartość usług ekosystemowych na około 125-140 bilionów USD rocznie.

Jakie usługi ekosystemowe zapewnia przyroda?

Usługi ekosystemowe to korzyści, które człowiek otrzymuje dzięki działaniu przyrody: zaopatrzeniowe, regulacyjne, kulturowe i wspierające. W praktyce są to rzeczy bardzo konkretne, choć często niewidoczne w rachunku domowym.

• Usługi zaopatrzeniowe – ekosystemy dostarczają żywność, wodę, drewno, włókna i surowce lecznicze.
• Usługi regulacyjne – lasy, torfowiska i gleby ograniczają powodzie, magazynują węgiel i filtrują wodę.
• Usługi kulturowe – parki narodowe, krajobrazy i ptaki wspierają rekreację, edukację i zdrowie psychiczne.
• Usługi wspierające – bakterie, grzyby i bezkręgowce uczestniczą w glebotwórstwie oraz obiegu azotu i fosforu.
• Zapylanie – pszczoły, trzmiele, motyle i muchówki wspierają plonowanie wielu roślin uprawnych.

Jak bioróżnorodność wpływa na bezpieczeństwo żywnościowe?

Bioróżnorodność wzmacnia bezpieczeństwo żywnościowe, bo różne gatunki zapylaczy, odmiany roślin i organizmy glebowe zmniejszają ryzyko załamania plonów. Gdy w ogrodzie szkolnym uczniowie porównują grządkę z nagą ziemią i grządkę ściółkowaną kompostem, widzą więcej dżdżownic, wilgoci i owadów pożytecznych.

Czy przyroda jest źródłem leków?

Tak, wiele leków lub związków wyjściowych pochodzi z natury, dlatego utrata gatunków może oznaczać utratę potencjalnych cząsteczek terapeutycznych. Klasyczne przykłady to morfina z maku lekarskiego, taksol z cisu, penicylina z pleśni i kwas salicylowy powiązany historycznie z wierzbą.

„Parafraza ustaleń: natura i jej wkład w życie ludzi podtrzymują jakość życia, gospodarkę, zdrowie oraz bezpieczeństwo żywnościowe.” — IPBES, Global Assessment Report, 2019

Można to ująć jednym zdaniem: bronimy bioróżnorodności, bo jest infrastrukturą życia, której nie umiemy tanio ani szybko zastąpić technologią.

Jakie są główne zagrożenia dla bioróżnorodności?

Główne zagrożenia dla bioróżnorodności to utrata siedlisk, nadmierna eksploatacja, zmiany klimatu, zanieczyszczenie oraz gatunki inwazyjne; tę piątkę wskazuje IPBES w raporcie z 2019 r. W Polsce te procesy widać w regulacji rzek, osuszaniu mokradeł, presji rolniczej i fragmentacji korytarzy ekologicznych.

Dlaczego utrata siedlisk jest tak groźna?

Utrata siedlisk jest groźna, bo zabiera gatunkom miejsce rozrodu, żerowania, migracji i zimowania. Dla płaza problemem może być zasypane oczko wodne, dla rysia euroazjatyckiego – droga przecinająca korytarz leśny, a dla motyla – zbyt częste koszenie łąki.

• Deforestacja – zamiana lasu w pola lub pastwiska usuwa całe sieci zależności między gatunkami.
• Fragmentacja siedlisk – drogi i zabudowa dzielą populacje na małe, izolowane grupy.
• Regulacja rzek – prostowanie koryt niszczy starorzecza, łęgi i tarliska ryb.
• Osuszanie mokradeł – torfowiska tracą wodę, węgiel organiczny i wyspecjalizowane rośliny.
• Intensywne rolnictwo – nawozy, pestycydy i brak miedz ograniczają owady oraz ptaki krajobrazu rolniczego.

Czym są gatunki inwazyjne?

Gatunek inwazyjny to organizm przeniesiony poza naturalny zasięg, który rozprzestrzenia się i szkodzi lokalnym ekosystemom, gospodarce lub zdrowiu. W Polsce przykładami są norka amerykańska, rak pręgowany i niecierpek gruczołowaty.

Jak zanieczyszczenie niszczy różnorodność biologiczną?

Zanieczyszczenie niszczy różnorodność biologiczną przez eutrofizację wód, toksyczność pestycydów, mikroplastik oraz kumulację metali ciężkich. Nadmiar azotanów i fosforanów powoduje zakwity sinic, spadek tlenu i śnięcia ryb, a insektycydy uderzają nie tylko w szkodniki, lecz także w entomofaunę pożyteczną.

Kluczowa zasada brzmi: ochrona gatunków zagrożonych zaczyna się od ochrony ich siedlisk, bo bez siedliska nawet najlepszy program restytucji będzie działał krótkotrwale.

Czym jest szóste masowe wymieranie gatunków?

Szóste masowe wymieranie to trwający kryzys zanikania gatunków wywołany działalnością człowieka; IPBES w 2019 r. ocenił, że około 1 milion gatunków roślin i zwierząt jest zagrożonych wyginięciem. Różni się od naturalnego wymierania tła tempem i antropogeniczną przyczyną.

Ile gatunków jest zagrożonych wyginięciem?

Według Czerwonej Listy IUCN 2023 ponad 44 000 gatunków spośród ponad 157 000 ocenionych było zagrożonych wyginięciem, a dane te wymagają corocznej aktualizacji. IPBES podaje skalę około 1 miliona zagrożonych gatunków, w tym wielu jeszcze w XXI wieku.

• IPBES 2019 – wskazuje około 1 milion gatunków zagrożonych wyginięciem w skali globalnej.
• IUCN 2023 – Czerwona Lista IUCN gatunki klasyfikuje według kategorii CR, EN, VU, NT, LC, DD i EX.
• WWF 2022 – Living Planet Report podał średni spadek monitorowanych populacji kręgowców o 69% w latach 1970-2018.
• Polska Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych – opisuje krajowe ryzyka dla roślin, zwierząt i grzybów.
• Naturalne wymieranie tła – jest wolniejsze niż obecne tempo wymierania gatunków przyczyny zdominowane przez człowieka.

Jak szybko tracimy bioróżnorodność?

Tempo utraty bioróżnorodności szacuje się na 100-1000 razy wyższe niż naturalne tempo wymierania tła, choć dokładna wartość zależy od grupy organizmów i metody obliczeń. To nie jest abstrakcja: spadek populacji oznacza mniej osobników, zanim gatunek formalnie zniknie z list.

Czym szóste wymieranie różni się od wymierania dinozaurów?

Obecne wymieranie różni się przyczyną i czasem trwania: nie wywołała go asteroida ani wielki epizod wulkaniczny, lecz presja Homo sapiens na siedliska, klimat, gatunki i zasoby. Wymieranie kredowe K-Pg sprzed około 66 mln lat było zdarzeniem geologicznym; dzisiejszy kryzys dzieje się w czasie historycznym.

Najbardziej cytowalny fakt jest prosty: szóste masowe wymieranie to kryzys wywołany przez człowieka, potwierdzany przez IPBES, IUCN i WWF niezależnymi zestawami danych.

Jak zmiany klimatu wpływają na bioróżnorodność?

Zmiany klimatu wpływają na bioróżnorodność przez przesuwanie zasięgów gatunków, susze, fale upałów, ocieplenie mórz oraz rozregulowanie terminów kwitnienia, migracji i rozrodu. IPCC bada klimat, a IPBES pokazuje, jak ocieplenie nakłada się na utratę siedlisk i nadmierną eksploatację.

Jak klimat zmienia zasięgi gatunków?

Gatunki przesuwają zasięgi ku chłodniejszym obszarom, zwykle na północ lub wyżej w góry, jeśli mają dostępne siedliska i korytarze migracji. Problem zaczyna się wtedy, gdy na drodze stoją miasta, drogi, pola uprawne albo morze.

• Rośliny górskie – tracą chłodne stanowiska, gdy strefy klimatyczne przesuwają się ku wyższym piętrom.
• Ptaki migrujące – mogą przylatywać w terminie niedopasowanym do szczytu dostępności owadów.
• Zapylacze – reagują na temperaturę inaczej niż rośliny, co osłabia zależności fenologiczne.
• Rafy koralowe – stres cieplny powoduje blaknięcie koralowców i utratę siedlisk ryb.
• Torfowiska – susza przyspiesza mineralizację torfu i uwalnianie węgla do atmosfery.

Czy klimat działa samodzielnie?

Nie, zmiany klimatu rzadko działają samodzielnie; zwykle wzmacniają skutki fragmentacji siedlisk, zanieczyszczeń i inwazji biologicznych. Dlatego zmiany klimatu – wyjaśnienie dla dzieci i uczniów trzeba łączyć z lekcjami o wodzie, glebie, rolnictwie i planowaniu przestrzennym.

Jedno zdanie do zapamiętania: zmiana klimatu nie tylko ociepla świat, lecz także przestawia kalendarz przyrody, a wiele gatunków nie nadąża za tym tempem.

Jak chronimy bioróżnorodność – działania globalne i krajowe?

Bioróżnorodność chronimy przez umowy międzynarodowe, prawo unijne, sieci obszarów chronionych, restytucję gatunków i monitoring naukowy. CBD z 1992 r., Ramowa Umowa z Kunming-Montreal z 2022 r., Natura 2000 oraz działania GDOŚ tworzą ramę, w której ochrona przyrody Polska działania przekłada na praktykę.

Czym jest Konwencja o Różnorodności Biologicznej CBD?

Konwencja o Różnorodności Biologicznej CBD to międzynarodowa umowa z 1992 r., która zobowiązuje państwa do ochrony różnorodności biologicznej, zrównoważonego użytkowania jej elementów oraz sprawiedliwego korzystania z zasobów genetycznych. Polska ratyfikowała ją w 1996 r.

• CBD 1992 – definiuje różnorodność biologiczną i tworzy podstawę krajowych strategii ochrony.
• Kunming-Montreal COP15 2022 – wprowadza cel 30×30, czyli ochronę 30% lądów i oceanów do 2030 r.
• Dyrektywa ptasia 1979 – chroni dzikie ptaki i ich siedliska na terenie Unii Europejskiej.
• Dyrektywa siedliskowa 1992 – wskazuje siedliska i gatunki ważne dla europejskiej sieci ochrony.
• GDOŚ – koordynuje krajowe dane, procedury i nadzór dotyczący obszarów Natura 2000.

Jak działa sieć Natura 2000 w Polsce?

Natura 2000 działa jako unijna sieć obszarów chroniących siedliska i gatunki o znaczeniu europejskim; w Polsce obejmuje około 20% powierzchni kraju i niemal 1000 obszarów według danych GDOŚ z ostatnich zestawień wymagających okresowej aktualizacji. Nie jest parkiem narodowym i nie wyłącza automatycznie działalności człowieka.

Czym parki narodowe różnią się od Natura 2000?

Park narodowy ma zwykle bardziej restrykcyjny reżim ochrony, własną dyrekcję i wyraźny cel ochrony najcenniejszych procesów przyrodniczych. Natura 2000 chroni konkretne siedliska oraz gatunki, a rolnictwo, turystyka lub gospodarka leśna mogą trwać, jeśli nie szkodzą celom ochronnym.

Dla ucznia dobra definicja brzmi tak: Natura 2000 to sieć europejskich miejsc ważnych dla gatunków i siedlisk, a nie synonim zakazu wejścia do lasu.

Jaka jest bioróżnorodność w Polsce – stan i największe zagrożenia?

Bioróżnorodność Polski jest wysoka na tle Europy Środkowej, bo kraj leży na styku wpływów kontynentalnych, atlantyckich i alpejskich. W Polsce opisano około 61 000 gatunków, w tym około 3 000 roślin naczyniowych i ponad 27 000 owadów, ale wiele siedlisk wymaga czynnej ochrony.

Dlaczego Puszcza Białowieska jest symbolem bioróżnorodności Europy?

Puszcza Białowieska jest symbolem bioróżnorodności Europy, bo zachowała cechy nizinnego lasu pierwotnego, ma wpis na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO i stanowi ostoję żubra europejskiego. Szacuje się, że występuje tam około 20 000 gatunków organizmów.

• Puszcza Białowieska – pokazuje znaczenie martwego drewna, starych drzew i naturalnych luk w lesie.
• Żubr europejski – stał się przykładem skutecznej restytucji po skrajnie niskiej liczebności w XX wieku.
• Rzeki nizinne – Wisła, Bug i Narew zachowują fragmenty korytarzy migracyjnych ptaków i ryb.
• Torfowiska – magazynują wodę i węgiel, ale cierpią przez osuszanie i spadek poziomu wód gruntowych.
• Łąki półnaturalne – potrzebują umiarkowanego koszenia lub wypasu, inaczej zarastają albo ubożeją.

Jakie gatunki są zagrożone w Polsce?

W Polsce zagrożone lub wymagające szczególnej troski są m.in. chomik europejski, ryś euroazjatycki, modraszek alkon, liczne porosty, storczyki i gatunki torfowiskowe. Osobnym źródłem jest Polska Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych opracowywana przez Instytut Ochrony Przyrody PAN.

Jakie są największe krajowe zagrożenia?

Największe krajowe zagrożenia to presja rolnicza na łąki, fragmentacja siedlisk przez drogi, regulacja rzek, osuszanie mokradeł i lokalnie presja turystyczna. W materiałach dla uczniów dobrze działa porównanie mapy korytarzy ekologicznych z mapą autostrad.

Najkrócej: polska przyroda jest bogata, ale jej najcenniejsze układy – mokradła, stare lasy, rzeki i łąki – wymagają miejsca, wody i spokoju.

Co każdy z nas może zrobić dla bioróżnorodności?

Każdy może chronić bioróżnorodność przez ograniczenie pestycydów, sadzenie roślin miododajnych, oszczędzanie wody, wybór certyfikowanych produktów i edukację dzieci w terenie. Te działania nie zastąpią polityki państwa, ale poprawiają lokalne siedliska dla zapylaczy, ptaków, płazów i organizmów glebowych.

Jak pomóc bioróżnorodności w ogrodzie lub na balkonie?

Najpierw zostaw część przestrzeni mniej uporządkowaną: rośliny kwitnące, liście, kompost i płytkie źródło wody tworzą mikro siedliska. W małym balkonie wystarczą skrzynki z lawendą, macierzanką, krwawnikiem, facelią i nagietkiem.

• Rośliny miododajne – lawenda, facelia, krwawnik i koniczyna dostarczają nektaru zapylaczom.
• Brak pestycydów – ogród bez oprysków chroni biedronki, złotooki, trzmiele i pszczoły samotnice.
• Kompostownik – zwiększa życie glebowe i zmniejsza ilość odpadów organicznych.
• Oczko wodne – nawet płytka misa z kamieniami pomaga owadom, ptakom i drobnym zwierzętom.
• Certyfikaty MSC i FSC – wspierają odpowiedzialniejsze rybołówstwo oraz gospodarkę leśną.
• Wsparcie organizacji – WWF Polska, OTOP i Towarzystwo Przyrodnicze Bocian prowadzą monitoring i ochronę siedlisk.

Jak uczyć dzieci o bioróżnorodności w domu i podczas nauki zdalnej?

Zacznij od projektu obserwacyjnego trwającego 4 tygodnie: dziecko wybiera fragment ogrodu, balkon lub park, robi zdjęcia, zapisuje pogodę i liczy zauważone gatunki. Taka praca łączy biologię, geografię, matematykę i język polski.

W edukacji domowej polecam trzy zadania: dziennik „mój ogród przez cztery pory roku”, mini BioBlitz z aplikacją iNaturalist oraz mapę pokarmową jednej rabaty. Rodzic nie musi znać wszystkich nazw. Ważne, by uczył pytania: gdzie ten organizm żyje, co je i od czego zależy?

Czy codzienne wybory naprawdę mają znaczenie?

Tak, codzienne wybory mają znaczenie lokalnie, zwłaszcza gdy wiele osób ogranicza opryski, marnowanie żywności i niszczenie małych siedlisk. Równocześnie trzeba uczciwie powiedzieć: największe efekty daje prawo, planowanie przestrzenne, ochrona rzek i odpowiedzialne rolnictwo.

Praktyczny wniosek jest prosty: najlepsza lekcja bioróżnorodności zaczyna się nie od definicji, lecz od policzenia żywych organizmów pod najbliższym kamieniem, liściem i kwiatem.

Więcej ćwiczeń dla rodzin znajdziesz pod hasłem nauczanie przyrody w domu – poradnik dla rodziców, a przykłady gatunków można zestawić z materiałem zagrożone gatunki zwierząt w Polsce oraz Puszcza Białowieska – przewodnik edukacyjny.

Najczęściej zadawane pytania

Co to jest bioróżnorodność – prosta definicja?

Bioróżnorodność to różnorodność biologiczna, czyli zróżnicowanie życia na Ziemi: genów, gatunków i ekosystemów. Obejmuje rośliny, zwierzęta, grzyby, bakterie oraz relacje między nimi. Formalna definicja pochodzi z Konwencji o Różnorodności Biologicznej z 1992 r.

Dlaczego bronimy bioróżnorodności?

Bronimy bioróżnorodności, ponieważ od niej zależą żywność, woda, gleby, leki i stabilność klimatu. Utrata gatunków jest nieodwracalna w ludzkiej skali czasu. Każdy wymarły gatunek może oznaczać utracony gen odporności, związek leczniczy albo ogniwo sieci pokarmowej.

Ile gatunków jest zagrożonych wyginięciem?

Według IUCN Red List 2023 ponad 44 000 gatunków z ponad 157 000 ocenionych było zagrożonych wyginięciem. IPBES w 2019 r. szacował, że około 1 milion gatunków może być zagrożonych. Te dane trzeba aktualizować, bo Czerwona Lista IUCN zmienia się kilka razy w roku.

Co to jest szóste masowe wymieranie?

Szóste masowe wymieranie to obecny, przyspieszony proces zanikania gatunków wywołany działalnością człowieka. Obejmuje utratę siedlisk, nadmierną eksploatację, zmiany klimatu, zanieczyszczenie i gatunki inwazyjne. Nie jest wydarzeniem z przeszłości, lecz procesem trwającym teraz.

Czym jest Natura 2000 i ile obszarów chroni w Polsce?

Natura 2000 to unijna sieć obszarów chroniących siedliska i gatunki ważne dla Europy. W Polsce obejmuje niemal 1000 obszarów i około 20% powierzchni kraju według danych GDOŚ wymagających okresowej aktualizacji. Nie oznacza automatycznego zakazu działalności, jeśli nie szkodzi ona celom ochrony.

Jakie gatunki są zagrożone w Polsce?

W Polsce zagrożone lub wrażliwe są m.in. chomik europejski, ryś euroazjatycki, modraszek alkon, wybrane gatunki porostów, storczyków i roślin torfowiskowych. Polska Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych gromadzi dane krajowe. Status globalny z IUCN i status krajowy nie zawsze są identyczne.

Jak mogę pomóc bioróżnorodności we własnym ogrodzie?

Możesz posadzić rośliny miododajne, zrezygnować z pestycydów, założyć kompostownik i zostawić część trawnika rzadziej koszoną. Małe oczko wodne lub miska z kamieniami pomaga owadom i ptakom. Największy efekt daje połączenie wielu drobnych działań w sąsiedztwie.

Jak uczyć dziecko o bioróżnorodności w domu lub podczas edukacji zdalnej?

Najlepiej uczyć przez obserwację: dziennik przyrody, zdjęcia, liczenie gatunków i porównywanie zmian w kolejnych porach roku. Aplikacja iNaturalist może pomóc w rozpoznawaniu gatunków, ale nie zastępuje rozmowy i własnych notatek. Dziecko szybciej zapamiętuje zależności, gdy samo znajdzie owada, ślad, liść lub grzyb.

Źródła i literatura

1. IPBES, Global Assessment Report on Biodiversity and Ecosystem Services, 2019, IPBES Global Assessment.
2. Convention on Biological Diversity, tekst Konwencji o Różnorodności Biologicznej, 1992, CBD Convention Text.
3. IUCN, The IUCN Red List of Threatened Species, dane referencyjne 2023, IUCN Red List.
4. WWF, Living Planet Report 2022, WWF Living Planet Report 2022.
5. Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska, ochrona przyrody w Polsce, GDOŚ – ochrona przyrody.
6. Costanza R. i in., Changes in the global value of ecosystem services, Global Environmental Change, 2014.