IPET – co to jest i kto go przygotowuje

Czym jest IPET i do czego służy uczniowi z orzeczeniem?

IPET to Indywidualny Program Edukacyjno-Terapeutyczny tworzony dla ucznia, który ma orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane przez Poradnię Psychologiczno-Pedagogiczną. Dokument łączy diagnozę WOPFU, pracę zespołu nauczycieli i wsparcie specjalistów; szkoła ma 30 dni na jego opracowanie zgodnie z Rozporządzeniem MEN z 9 sierpnia 2017 r.

W praktyce szkolnej dobry IPET nie jest segregatorem dla kontroli. To robocza mapa: pokazuje, co uczeń potrafi, gdzie potrzebuje pomocy, kto za tę pomoc odpowiada i po czym zespół pozna, że wsparcie działa.

Co oznacza skrót IPET?

IPET to Indywidualny Program Edukacyjno-Terapeutyczny, czyli szkolny dokument planowania kształcenia specjalnego dla konkretnego ucznia z orzeczeniem PPP.

• IPET – określa cele edukacyjne, wychowawcze i terapeutyczne przypisane do potrzeb jednego ucznia.
• WOPFU – opisuje aktualny poziom funkcjonowania ucznia i stanowi podstawę programu.
• PPP – wydaje orzeczenie, bez którego szkoła nie tworzy IPET.
• Pedagog specjalny – pomaga przełożyć diagnozę na realne dostosowania w klasie.
• MEN – wskazuje ramy prawne dokumentu w rozporządzeniu dotyczącym kształcenia specjalnego.

Czym IPET różni się od zwykłego programu nauczania?

IPET różni się od programu nauczania tym, że opisuje indywidualne wsparcie ucznia, a nie zakres materiału dla całej klasy.

Program nauczania mówi, czego uczy się klasa. IPET dopowiada, jak konkretny uczeń ma do tego dojść: krótszą instrukcją, pomocą wizualną, zajęciami rewalidacyjnymi, zmienioną formą sprawdzianu albo stałą współpracą z logopedą.

„IPET jest planem działań edukacyjnych i specjalistycznych wynikających z orzeczenia, a nie zamiennikiem podstawy programowej” – parafraza przepisów Rozporządzenia MEN z 9 sierpnia 2017 r.

Jaka jest podstawa prawna IPET?

Podstawę prawną IPET tworzą przede wszystkim Rozporządzenie MEN z 9 sierpnia 2017 r. (Dz.U. 2017 poz. 1578) oraz art. 127 Ustawy Prawo oświatowe (Dz.U. 2017 poz. 59). Te akty regulują organizację kształcenia specjalnego, skład zespołu, obowiązkowe elementy dokumentu, terminy oraz udział rodziców.

Które przepisy regulują tworzenie IPET?

Tworzenie IPET reguluje rozporządzenie wykonawcze MEN z 2017 r., a szerszą podstawę daje Ustawa Prawo oświatowe.

• Rozporządzenie MEN z 9 sierpnia 2017 r. – wskazuje termin 30 dni, skład zespołu i zawartość IPET.
• Ustawa Prawo oświatowe – art. 127 opisuje organizację kształcenia specjalnego w polskim systemie oświaty.
• Kuratorium Oświaty – sprawuje nadzór pedagogiczny, gdy rodzic zgłasza zastrzeżenia do pracy szkoły.
• ORE – publikuje materiały metodyczne, przykłady i szkolenia dla nauczycieli.
• Ministerstwo Edukacji Narodowej – odpowiada za akty prawne dotyczące organizacji pomocy uczniom.

Czy przepisy są takie same w szkole podstawowej i ponadpodstawowej?

Tak, obowiązek opracowania IPET dotyczy szkół podstawowych, ponadpodstawowych, specjalnych, integracyjnych i ogólnodostępnych, jeśli uczeń ma właściwe orzeczenie.

Z mojej praktyki redakcyjnej przy analizie dokumentów szkolnych wynika, że najczęstszy problem nie leży w braku przepisu, lecz w jego szkolnym tłumaczeniu na działanie. Dyrektor zna termin, nauczyciele znają ucznia, ale cele bywają zapisane zbyt ogólnie.

„Kształcenie specjalne organizuje się dla dzieci i młodzieży posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego” – parafraza art. 127 Ustawy Prawo oświatowe, 2017.

Dla kogo tworzony jest IPET?

IPET tworzy się wyłącznie dla ucznia posiadającego orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane przez publiczną lub uprawnioną niepubliczną poradnię psychologiczno-pedagogiczną. Sama opinia PPP, orzeczenie o niepełnosprawności albo objęcie WWR nie wystarcza do obowiązkowego opracowania IPET.

Czy opinia PPP wystarczy do stworzenia IPET?

Nie, opinia PPP nie obliguje szkoły do stworzenia IPET, bo program dotyczy uczniów z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego.

• Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego – uruchamia obowiązek opracowania IPET.
• Opinia PPP – może skutkować pomocą psychologiczno-pedagogiczną, ale bez IPET.
• Orzeczenie o niepełnosprawności – służy innym celom administracyjnym i nie zastępuje orzeczenia PPP.
• WWR – ma odrębny indywidualny program pracy, nie IPET.
• Nowa szkoła – opracowuje własny IPET po przyjęciu ucznia z orzeczeniem.

Jakie orzeczenia najczęściej prowadzą do IPET?

IPET powstaje przy orzeczeniach dotyczących niepełnosprawności, niedostosowania społecznego albo zagrożenia niedostosowaniem społecznym.

W dokumentach szkolnych pojawiają się między innymi: autyzm, w tym zespół Aspergera, niepełnosprawność intelektualna, słabosłyszenie, niesłyszenie, słabowidzenie, niewidzenie, niepełnosprawność ruchowa oraz afazja. Każdy przypadek wymaga innego języka celów. Uczeń słabosłyszący potrzebuje innych dostosowań niż uczeń z trudnościami w regulacji zachowania.

Kto przygotowuje IPET w szkole?

IPET przygotowuje zespół nauczycieli i specjalistów pracujących z uczniem, zwykle koordynowany przez wychowawcę albo pedagoga specjalnego. W skład zespołu mogą wejść psycholog, logopeda, terapeuta pedagogiczny, doradca zawodowy, fizjoterapeuta i inni specjaliści, zależnie od orzeczenia oraz realnych potrzeb dziecka.

Czy rodzice uczestniczą w tworzeniu IPET?

Tak, rodzice mają prawo uczestniczyć w posiedzeniu zespołu IPET i szkoła powinna ich wcześniej powiadomić o spotkaniu.

• Wychowawca – zbiera informacje z codziennego funkcjonowania ucznia w klasie.
• Pedagog specjalny – porządkuje dostosowania i pilnuje zgodności programu z orzeczeniem.
• Psycholog szkolny – opisuje potrzeby emocjonalne, społeczne i poznawcze ucznia.
• Logopeda – wskazuje cele komunikacyjne, językowe i ćwiczenia wspierające mowę.
• Rodzic – wnosi wiedzę o dziecku poza szkołą, na przykład o terapii, zmęczeniu lub lęku.
• Uczeń pełnoletni – może brać udział jako osoba, której program bezpośrednio dotyczy.

Kto koordynuje pracę nad dokumentem?

Koordynatorem IPET najczęściej jest wychowawca albo pedagog specjalny wskazany przez dyrektora szkoły.

W małych szkołach jedna osoba bywa wychowawcą, pedagogiem i osobą kontaktową dla rodziców. To nie przekreśla jakości IPET, ale wymaga jasnego podziału zadań. Dobrze działa prosta tabela odpowiedzialności: kto prowadzi rewalidację, kto monitoruje zachowanie, kto rozmawia z rodzicami, kto aktualizuje cele po semestrze.

Co musi zawierać IPET?

IPET musi zawierać dostosowania wymagań edukacyjnych, zakres działań nauczycieli i specjalistów, formy pomocy psychologiczno-pedagogicznej, zajęcia rewalidacyjne lub socjoterapeutyczne, współpracę z rodzicami oraz sposób oceny efektów. Te elementy wynikają z Rozporządzenia MEN z 2017 r. i muszą odnosić się do konkretnego ucznia.

Jak zapisać diagnozę, cele i formy wsparcia?

Diagnozę, cele i wsparcie trzeba zapisać tak, aby nauczyciel mógł sprawdzić postęp po kilku tygodniach pracy.

• Dostosowanie wymagań – opisuje, jak uczeń ma pracować z tekstem, sprawdzianem, czasem i instrukcją.
• Cele edukacyjne – wskazują mierzalny rezultat, na przykład wykonanie 4 z 5 zadań z pomocą planu obrazkowego.
• Cele terapeutyczne – dotyczą komunikacji, samoregulacji, sprawności ruchowej albo relacji społecznych.
• Zajęcia rewalidacyjne – powinny odpowiadać rodzajowi niepełnosprawności i zaleceniom z orzeczenia.
• Pomoc psychologiczno-pedagogiczna – obejmuje formy wsparcia, czas trwania i osoby prowadzące.
• Współpraca z PPP – opisuje konsultacje, zalecenia i ewentualne ponowne diagnozy.

Jak wygląda różnica między dobrym i słabym celem?

Dobry cel w IPET zawiera zachowanie ucznia, warunek wykonania i kryterium oceny, a słaby cel zostaje na poziomie życzenia.

Obszar	Słaby zapis	Lepszy zapis
Koncentracja	Poprawa koncentracji.	Uczeń pracuje przy zadaniu przez 10 minut z jedną przerwą sensoryczną.
Czytanie	Lepsze czytanie.	Uczeń czyta tekst 80-100 słów i odpowiada na 3 pytania dosłowne.
Zachowanie	Poprawa zachowania.	Uczeń stosuje ustalony sygnał przerwy w 4 z 5 sytuacji przeciążenia.
Komunikacja	Rozwój mowy.	Uczeń buduje zdania 4-wyrazowe podczas ćwiczeń logopedycznych 2 razy w tygodniu.

Ile czasu ma szkoła na opracowanie i ocenę IPET?

Szkoła ma 30 dni od rozpoczęcia zajęć przez ucznia albo od złożenia orzeczenia w placówce na opracowanie IPET. Program trzeba oceniać co najmniej dwa razy w roku szkolnym, zwykle po I i II semestrze, zgodnie z Rozporządzeniem MEN z 9 sierpnia 2017 r.

Kiedy liczyć termin 30 dni?

Termin 30 dni liczy się od dnia rozpoczęcia zajęć przez ucznia lub od momentu, gdy rodzic dostarczy szkole orzeczenie.

• Uczeń rozpoczyna rok z orzeczeniem – szkoła przygotowuje IPET w pierwszych 30 dniach zajęć.
• Rodzic dostarcza orzeczenie w listopadzie – termin biegnie od złożenia dokumentu w szkole.
• Uczeń zmienia szkołę – nowa placówka opracowuje własny program, nie tylko kopiuje poprzedni.
• Orzeczenie zostaje zmienione – zespół analizuje nowe zalecenia i aktualizuje dokument.
• Dyrektor odpowiada organizacyjnie – powołuje zespół i pilnuje procedury.

Czym jest WOPFU i jak różni się od IPET?

WOPFU to diagnoza aktualnego funkcjonowania ucznia, a IPET to plan pracy oparty na tej diagnozie.

Najprościej: WOPFU odpowiada na pytanie „co teraz widzimy?”, a IPET na pytanie „co z tym robimy?”. WOPFU – wielospecjalistyczna ocena poziomu funkcjonowania ucznia obejmuje obszary poznawcze, emocjonalne, społeczne, komunikacyjne i ruchowe. IPET zamienia tę ocenę w cele, zajęcia, metody i odpowiedzialność zespołu.

Jak przebiega tworzenie IPET krok po kroku?

Tworzenie IPET przebiega w sześciu etapach: analiza orzeczenia, opracowanie WOPFU, spotkanie zespołu, zapis celów, ustalenie form wsparcia oraz monitoring efektów. Najlepsze programy mają mierzalne cele, bo po semestrze zespół widzi, czy uczeń faktycznie zrobił postęp.

Jak zacząć pracę nad IPET?

Pracę nad IPET zaczyna się od analizy orzeczenia PPP, rozmowy z rodzicami i zebrania obserwacji nauczycieli.

1. Zespół analizuje orzeczenie PPP, zalecenia specjalistów i wcześniejsze dokumenty ucznia.
2. Nauczyciele przygotowują obserwacje z lekcji, przerw, pracy grupowej i sprawdzianów.
3. Specjaliści opracowują WOPFU, czyli opis funkcjonowania ucznia w kluczowych obszarach.
4. Zespół ustala cele krótkoterminowe i długoterminowe zgodne z realnymi możliwościami dziecka.
5. Szkoła wpisuje formy wsparcia, metody pracy, terminy oraz osoby odpowiedzialne.
6. Po wdrożeniu programu zespół monitoruje postępy i aktualizuje IPET co najmniej dwa razy w roku.

Jakie błędy najczęściej pojawiają się w IPET?

Najczęstsze błędy to kopiowanie szablonu, zbyt ogólne cele, brak związku z WOPFU i pomijanie głosu rodziców.

Jeśli widzę cel „uczeń poprawi funkcjonowanie społeczne”, od razu pytam: po czym to poznamy? Lepszy zapis brzmi: „uczeń raz dziennie inicjuje kontakt z rówieśnikiem według ustalonego scenariusza”. Krócej, konkretniej, łatwiej ocenić.

Co zrobić, gdy rodzic nie zgadza się z treścią IPET?

Rodzic, który nie zgadza się z IPET, może zgłosić pisemne zastrzeżenia do dyrektora szkoły, poprosić o ponowne spotkanie zespołu i przedstawić własne propozycje. Gdy szkoła nie reaguje, rodzic może zwrócić się do właściwego Kuratorium Oświaty jako organu nadzoru pedagogicznego.

Czy rodzic musi podpisać IPET?

Nie, przepisy nie wskazują obowiązku podpisania IPET przez rodzica, ale szkoła powinna umożliwić mu zapoznanie się z dokumentem.

• Rodzic ma prawo uczestniczyć w spotkaniu zespołu i wypowiedzieć się przed przyjęciem programu.
• Rodzic może poprosić o kopię IPET albo wgląd do dokumentu w szkole.
• Rodzic może złożyć uwagi na piśmie, aby zostały dołączone do dokumentacji.
• Dyrektor może zwołać kolejne spotkanie zespołu, jeśli spór dotyczy istotnych zapisów.
• Kuratorium Oświaty może przyjąć skargę, gdy rodzic uważa, że szkoła narusza przepisy.

Kiedy skorzystać z pomocy poradni lub specjalisty?

Z pomocy poradni warto skorzystać wtedy, gdy spór dotyczy interpretacji orzeczenia, zakresu rewalidacji albo realnych możliwości ucznia.

Treść tego artykułu nie zastępuje konsultacji z pedagogiem specjalnym, psychologiem ani poradnią psychologiczno-pedagogiczną. Przy trudnych sprawach – odmowie wsparcia, długim braku dokumentu, konflikcie o dostosowania – lepiej oprzeć rozmowę na orzeczeniu, notatkach z obserwacji i pisemnych wnioskach, a nie na emocjach po jednym spotkaniu.

Czy IPET obowiązuje w nauczaniu domowym i zdalnym?

Tak, IPET obowiązuje także ucznia w nauczaniu domowym lub zdalnym, jeśli posiada orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego. Forma realizacji obowiązku szkolnego nie znosi obowiązku szkoły macierzystej, który wynika z Rozporządzenia MEN z 2017 r.

Jak wygląda IPET w edukacji domowej?

W edukacji domowej IPET nadal opisuje wsparcie ucznia, ale szkoła musi dopasować formy kontaktu do realnego trybu nauki.

• Szkoła macierzysta – odpowiada za opracowanie IPET i kontakt z rodzicem ucznia.
• Rodzic – realizuje znaczną część codziennej pracy, ale nie zastępuje szkolnego zespołu IPET.
• Zajęcia rewalidacyjne – mogą wymagać ustalenia harmonogramu w szkole lub online.
• Egzaminy klasyfikacyjne – powinny uwzględniać dostosowania wynikające z orzeczenia.
• Nauczanie domowe dla dziecka z niepełnosprawnością – wymaga szczególnie jasnego podziału zadań między szkołą i rodziną.

Gdzie znaleźć wzór IPET i wsparcie merytoryczne?

Wzór IPET można znaleźć w materiałach ORE, na stronach kuratoriów i w zasobach ośrodków doskonalenia nauczycieli, ale szablon nie ma mocy przepisu.

Szablon pomaga uporządkować pola, lecz nie wykona pracy za zespół. Ośrodek Rozwoju Edukacji, Ministerstwo Edukacji i regionalne ODN publikują materiały dla szkół. Przy korzystaniu z gotowego arkusza sprawdzam zawsze trzy rzeczy: czy zawiera WOPFU, czy cele są mierzalne i czy zapisano osoby odpowiedzialne.

Najczęściej zadawane pytania

Co to jest IPET?

IPET to Indywidualny Program Edukacyjno-Terapeutyczny tworzony przez szkołę dla ucznia z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego. Dokument określa cele, formy wsparcia, dostosowania wymagań, zajęcia specjalistyczne i sposób oceny efektów. Jego podstawą prawną jest Rozporządzenie MEN z 9 sierpnia 2017 r.

Kto tworzy IPET w szkole?

IPET tworzy zespół nauczycieli i specjalistów pracujących z uczniem. W praktyce są to wychowawca, pedagog specjalny, psycholog, logopeda oraz inni specjaliści zależnie od orzeczenia. Rodzice mają prawo uczestniczyć w spotkaniu zespołu i zgłaszać uwagi.

Ile czasu ma szkoła na opracowanie IPET?

Szkoła ma 30 dni od rozpoczęcia zajęć przez ucznia albo od złożenia orzeczenia w placówce. Po tym czasie dokument powinien być gotowy do realizacji. Termin wynika z Rozporządzenia MEN z 9 sierpnia 2017 r.

Czym różni się IPET od WOPFU?

WOPFU opisuje aktualny poziom funkcjonowania ucznia, a IPET planuje działania szkoły. WOPFU jest diagnozą, natomiast IPET zawiera cele, metody, zajęcia i osoby odpowiedzialne. W szkolnym skrócie: WOPFU mówi, co jest, a IPET mówi, co robimy.

Czy rodzic musi podpisać IPET?

Nie, przepisy nie nakładają na rodzica obowiązku podpisania IPET. Szkoła powinna jednak powiadomić rodzica o spotkaniu zespołu i umożliwić mu zapoznanie się z dokumentem. Podpis bywa stosowany jako potwierdzenie odbioru lub udziału, nie jako warunek ważności programu.

Jak często IPET jest aktualizowany?

IPET ocenia się co najmniej dwa razy w roku szkolnym. Po ocenie zespół może zmienić cele, metody pracy, formy wsparcia albo zakres zajęć. Rodzic powinien otrzymać informację o wynikach oceny i zmianach w programie.

Czy uczeń z opinią PPP ma IPET?

Nie, sama opinia PPP nie powoduje obowiązku opracowania IPET. Uczeń z opinią może korzystać z pomocy psychologiczno-pedagogicznej w szkole, ale IPET dotyczy orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego. To częsty błąd w rozmowach rodziców ze szkołą.

Co zrobić, gdy szkoła nie przygotowała IPET?

Najpierw rodzic powinien złożyć pisemny wniosek do dyrektora o informację dotyczącą terminu prac zespołu. Jeśli szkoła nadal nie reaguje, można zwrócić się do właściwego Kuratorium Oświaty. Dobrze dołączyć kopię orzeczenia i datę jego przekazania placówce.

Źródła i literatura

1. Rozporządzenie MEN z 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia specjalnego, Dz.U. 2017 poz. 1578.
2. Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe, Dz.U. 2017 poz. 59, art. 127.
3. Ośrodek Rozwoju Edukacji – materiały o kształceniu specjalnym, zasoby metodyczne ORE, dostęp sprawdzany według briefu: 2020-2023.
4. Ministerstwo Edukacji – kształcenie specjalne, informacje dla szkół i rodziców, 2023.
5. Właściwe terytorialnie Kuratorium Oświaty – procedury nadzoru pedagogicznego i lokalne wzory dokumentów IPET oraz WOPFU; adres należy dobrać do województwa szkoły.